Szpik kostny

Szpik kostny w budowie kości człowieka

Szpik kostny to z łacińskiego medulla ossium, oznacza „kość kręgosłupa”. Szpik kostny w medycynie definiowany jest jako miękka, silnie ukrwiona, mająca gąbczastą konsystencję tkanka, która znajduje się wewnątrz jam szpikowych kości długich, a także w małych jamkach w obrębie istoty gąbczastej kości. Szacuje się, że masa całego szpiku u osoby dorosłej wynosi przeciętnie około 2,5 kg.


SPIS TREŚCI:
Rodzaje szpiku kostnego
Budowa szpiku kostnego
Badanie szpiku kostnego
Choroby związane ze szpikiem kostnym
Krwinki – rodzaje


Szpik kostny jest głównym narządem krwiotwórczym człowieka i jednocześnie jedyną tkanką krwiotwórczą u dorosłego człowieka. Dochodzi w nim do produkcji oraz dojrzewania komórek krwi. W medycznych definicjach podawany jest jako centralny narząd limfatyczny, w którym powstają limfocyty B. Limfocyty te przechodzą do krwi, gdzie u dorosłego człowieka stanowią średnio od 11 do 16% wszystkich limfocytów.

Limfocyty B biorą udział w odpowiedzi immunologicznej, reakcji obronnej organizmu przed patogenami. W tej reakcji pobudzone limfocyty B przekształcają się w węzłach chłonnych w komórki plazmatyczne. Te wracają ponownie do szpiku i produkują przeciwciała. Te zaś biorą udział w zwalczaniu patogenów lub obcych cząsteczek, jak na przykład wirusy czy bakterie. Ten mechanizm sprawia, że większość przeciwciał obecnych we krwi jest syntetyzowanych w szpiku kostnym.

Rodzaje szpiku kostnego

Rozróżniamy dwa rodzaje szpiku kostnego. Szpik kostny żółty oraz szpik kostny czerwony.

Szpik kostny czerwony

Jest to rodzaj szpiku kostnego, który posiada właściwości krwiotwórcze. Znajduje się on w nasadach kości długich, w kręgach i kościach płaskich. Jego ilość zmniejsza się w organizmie ludzkim wraz z wiekiem. Zrąb szpiku kostnego zbudowany jest z tkanki łącznej siateczkowej, w której oczkach znajdują się komórki szpiku – hemocytoblasty. Są to komórki macierzyste dla wszystkich postaci krwinek. Podział tych komórek może prowadzić do powstania trzech rodzajów krwinek: czerwonych, białych ziarnistych i płytkowych.

W wieku dziecięcym szpik kostny czerwony wypełnia wszystkie kości. Potem czerwony szpik przekształca się w szpik żółty. U osób dorosłych czerwony szpik kostny występuje jedynie w kościach płaskich: mostku, trzonach kręgów, żebrach, kościach miednicy, łopatkach kościach czaszki a także w nasadach kości długich. W przypadku występowania niedokrwistości szpik żółty może zostać zastąpiony czerwonym.

Szpik kostny żółty

Szpik kostny żółty – powstaje na skutek stłuszczenia szpiku kostnego czerwonego. Nie posiada on właściwości krwiotwórczych. Występuje w kościach, w jamie szpikowej, lecz nie znajdziemy ich w nasadach kości długich. Z wiekiem zwiększa się ilość żółtego szpiku kostnego.

Budowa szpiku kostnego

Podstawową jednostką budulcową szpiku kostnego jest tkanka siateczkowata pochodzenia mezenchymalnego (rodzaj tkanki łącznej) oraz naczynia włosowate o specjalnej budowie – o cienkich ściankach i zatokowych poszerzeniach. Elementy siateczki tworzą na kształt sieci, w której oczkach zawieszają się komórki występujące w szpiku:

  • erytroblasty
  • komórki tłuszczowe
  • megakariocyty
  • mielocyty
  • osteoblasty
  • osteoklasty

Szpik zawiera też nerwy i naczynia chłonne.

Badanie szpiku kostnego

Aby wykonać badanie diagnostyczne szpiku kostnego należy dokonać jego pobrania. Istnieją dwie metody pobierania materiału do badania: biopsja aspiracyjna i trepanobiopsja.

Biopsja szpiku kostnego jest badaniem inwazyjnym, polegającym na pobraniu próbki miazgi krwiotwórczej, czyli szpiku z jamy szpikowej kości za pomocą specjalnej igły ze strzykawką (tzw. biopsja aspiracyjna) lub małego fragmentu kości zawierającej szpik (tzw. trepanobiopsją przezskórną).

Następnie wykonuje się mielogram, czyli badanie rozmazu szpiku kostnego. Wykonywany jest także szereg innych badań np. badania cytochemiczne.

Choroby związane ze szpikiem kostnym

  • pancytopenia
  • niedokrwistość
  • zaburzenia układu białokrwinkowego (białaczka, granulocytopenia)
  • małopłytkowość
  • szpiczak mnogi
  • zespoły mielodysplastyczne

Jakie są przyczyny chorób szpiku kostnego?

Przyczyną chorób szpiku kostnego może być każdy czynnik, który zaburza wytwarzanie dojrzałych krwinek lub ich prekursorów. Wspominane zaburzenia mogą dotyczyć rozmaitych procesów, takich jak:

  • wytwarzanie nieprawidłowych komórek, które nie dojrzewają lub niepoprawnie funkcjonują;
  • nadmierne wytwarzanie jednego rodzaju komórek, co hamuje wytwarzanie innych rodzajów krwinek;
  • hamowanie prawidłowego procesu obumierania komórek, co z kolei powoduje przewagę jednej linii komórkowej;
  • niewystarczające wytwarzanie krwinek lub wytwarzanie słabych krwinek, które następnie szybko ulegają zniszczeniu;
  • zbyt duży rozrost tkanki łącznej podporowej, w wyniku czego uciska ona pozostałe komórki i powoduje wytwarzanie krwinek o nieprawidłowym kształcie oraz hamuje ich produkcję;
  • niedobór żelaza, który wpływa negatywnie na wytwarzanie czerwonych krwinek, w tym mogą one być mniejsze niż prawidłowe krwinki (tzw. mikrocyty);
  • powstawanie chłoniaka i innych złośliwych nowotworów, które mogą zająć szpik kostny i zaburzać wytwarzanie i dojrzewanie krwinek.

Rodzaje krwinek

Krwinki czerwone

Inaczej erytrocyty – to krwinki, które zawierają specyficzne białko, a mianowicie – hemoglobinę. Jest ona swoistym biochemicznym „magnesem”, który wiąże oraz transportuje tlen do komórek. To właśnie dzięki hemoglobinie, czerwone krwinki mogą wychwytywać tlen z płuc i transportować go do komórek mięśni, do komórek mięśnia sercowego, do wątroby, nerek, mózgu i innych kluczowych narządów czy organów ciała ludzkiego. Dostawa tlenu drogą krwi umożliwia „spalanie” substancji energetycznych i wytworzenie energii niezbędnej dla ruchu organizmu, pracy serca i mózgu oraz wszelkich innych energochłonnych procesów życiowych.

Krwinki białe

Istnieje pięć rodzajów białych krwinek. Są to: limfocyty, monocyty, bazofile, eozynofile i neutrofile. Wszystkie te krwinki w różny sposób chronią organizm przed zakażeniami. Bazofile, eozynofile i neutrofile zabijają, a następnie trawią bakterie. Te trzy, wymienione krwinki to granulocyty, czyli komórki, które zawierają ziarnistości. Trawieniem bakterii zajmują się też monocyty, ale są wytwarzane szybciej od granulocytów i zwykle żyją dłużej. Limfocyty natomiast, oprócz tego, że są składnikiem krwi, występują też w układzie chłonnym (limfatycznym). Dzielą się one dalej na limfocyty T i B. Limfocyty T dojrzewają w grasicy i pomagają odróżniać własne komórki od czynników obcych. Limfocyty B mają za zadanie wytwarzanie przeciwciał, czyli białek łączących się z właściwymi antygenami.

 

Płytki krwi

Płytki Krwi, czyli trombocyty – to najmniejsze komórki krwi. Mają one bezpośredni wpływ na krzepliwość krwi, co z kolei odpowiada np. za hamowanie krwawienia w przypadku uszkodzenia naczyń krwionośnych.